26 marzo 2017

NOVA PROPOSTA

Imos ler, se vos parece ben, La sombra del viento, de Carlos Ruiz Zafón, unha novela apasionante. Esta é a introdución do libro na páxina oficial do autor:

Un amanecer de 1945, un muchacho es conducido por su padre a un misterioso lugar oculto en el corazón de la ciudad vieja: el Cementerio de los Libros Olvidados. Allí, Daniel Sempere encuentra un libro maldito que cambia el rumbo de su vida y le arrastra a un laberinto de intrigas y secretos enterrados en el alma oscura de la ciudad. La Sombra del Viento es un misterio literario ambientado en la Barcelona de la primera mitad del siglo xx, desde los últimos esplendores del Modernismo hasta las tinieblas de la posguerra.

Aunando las técnicas del relato de intriga y suspense, la novela histórica y la comedia de costumbres, La Sombra del Viento es sobre todo una trágica historia de amor cuyo eco se proyecta a través del tiempo.

Teremos a reunión o martes 2 de maio, ás 18,00 horas, coma sempre.

23 marzo 2017

A PALABRA É VIVA OU NON É



Son as seis da tarde do sete de marzo. Estamos presentes, por parte do xente máis nova, Gonzalo, Bianca, Rubén, Manuel Garabal, Andrea, Diego, Enma, Iria, Naira, Ana, Carmela, Yago e por parte da xente un pouco menos nova, Manuel González, Julia, Loli, Isabel e Antonio.
Comezamos a reunión comentando brevemente o impacto que nos causou a lectura de A neta do señor Linh. Iria expón a dúbida que lle quedou despois de ler as derradeiras páxinas da breve novela: “O termo boneca co que se refiren á neta do señor Linh está usado coma un adxectivo ou coma un substantivo?” Os demais lectores damos a nosa opinión. Loli afirma que cando se da conta da realidade en que vive o señor Linh lembrou todo polo que pasara o avó e a conmoveu. Manifestamos que é unha historia triste, si, e tamén un canto á amizade. O afecto que xurde entre os dous personaxes adultos, sen que un saiba unha soa palabra da lingua do outro, é unha magnífica lección de humanidade.



Cando chega David Pérez Iglesias comentámoslle que atopamos unha relación entre a súa novela, Todo o tempo do mundo, e a obra de Philippe Claudel, pois en ambas están presentes a louvanza da aldea, da vida natural, e os afectos que rompen as barreiras das xeracións.
Presentamos a traxectoria de David, como profesor (actual director do IES de Porto do Son), como coordinador de proxectos audiovisuais SonCine e como escritor. Define como “período de crianza” os anos en que aparcou a escrita (as obras anteriores foron publicadas en 1993, Estación Término, e 2005, Cando veña a noite). 


Todos os lectores manifestamos a admiración pola novela e tamén o noso estrañamento ante o feito de ser considerada “simplemente” como obra infantil, dado o profundo calado das mensaxes como o seu estilo lírico e reflexivo. Neste sentido louvamos o feito de considerar que os lectores infantís non son uns papáns que se compracen con historias peliculeiras cun estilo próximo aos balbucidos de neonatos. Andrea e Carmela consideran que hai palabras e fragmentos complicados que as obrigaron a acudir ao dicionario e reler.
David cóntanos a traxectoria do libro ata que o presenta ao Premio Merlín e resulta gañador.
Considera que un lector de once ou doce anos pode entender e emocionarse con Todo o tempo do mundo cunha lectura acompañada, dirixida por un adulto. “É un libro que escribín para unha rapaza de once anos, a miña filla Aida, e por iso intentei escribir sinxelo e reducín voluntariamente o léxico, xa de que forma natural o meu estilo é máis barroco. Nunca escribo con dicionario, se unha palabra non a teño asumida mentalmente, rexéitoa, porque a palabra ou é viva ou non é. Saber unha palabra non é saber o seu significado, é saber como se vive esa palabra. Hai novelas que me caen das mans... aínda que estean cheas de palabras, porque non son máis que restras de palabras, sen vida”. 
Loli pregúntalle pola reacción da súa filla ante o libro escrito para ela. “Non di nada, o que pensa del é un segredo. Ela le o libro doutra maneira”. E explícanos que escribiu o libro tamén para dar voz ao seu pai. “Papá sufriu unha trombose e nos dez últimos anos da súa vida quedou sen voz. Son os anos que coinciden coa infancia da miña filla. Era un home cunha experiencia vital moi ampla, tiña moito que contar a súa neta, se tivese voz. Por iso cando Aida me dixo que quería un libro pensei que debía escribir un en que dalgunha maneira ela poidese falar co seu avó e que o avó lle contase catro cousas da vida”. Conta, emocionado, como esas “catro cousas” son unha lección de vida que el aprendeu do seu pai, que hai frases no libro que llas escoitou algunha vez, como as do seguinte fragmento:

            -Mira, Ariadna. Senta canda min. Escoita ben.
            -O que?
            -Parece que fala coas cousas, a chuvia. Oes?



     Cóntanos a anécdota da forma de ler da súa nai: muller de oitenta e pico anos que le todos os días, a tardiña, despois de atender a horta e as galiñas. Cando terminou de ler Todo o tempo do mundo dixo, por toda crítica: “Era así, era así, era así”. E uns días máis tarde, cando David a visitou e a viu de novo co libro, preguntoulle que facía: “Agora estouno lendo ó revés”. Esta forma de ler, libre e anárquica, por gusto, como nos dea a gana, é a que nos recomenda. “Hai que ler libros bos e libros malos, sempre aprendes algo dos libros, tanto dos divertidos coma dos que custa ler. Non paredes de ler. Un tras outro. Os libros malos lense rápido, aínda que teñan catrocentas páxinas. Hai outros que hai que ir frase a frase, volvendo atrás, rumiando neles... é outro tipo de lectura”. Manuel González é da opinión de que este libro é “dos que se deben ler frase a frase”. David está de acordo: “Un nota cando un libro non é bo cando o libro non é unha voz, o libro ten que ter unha voz e escribir ao ditado desa voz... non sae sempre, pero cando sae é un gran libro”. Por iso, segue a dicir, sempre le en voz alta o que escribe e, se non “canta ben”, borra todo. A linguaxe ten que fluír.  Diferencia entre “redactar” (describir, por exemplo, unha botella de plástico con auga dentro) e “escribir” (que a vida da persoa dependa que poida beber da auga desa botella). Pon os exemplos de Ernesto Sábato, que queimou seis veces os manuscritos de El túnel, e de Saramago, que pasou meses e meses escribindo ata que un día atopou a voz e tirou todo o que escribira e empezou con esa voz a escribir Levantado do cha᷉o.
Comentamos que a súa novela si ten unha voz, unha voz lírica, unha voz con vida. Esa voz que describe a beleza da saída do tren dunha estación ou un simple hórreo que “está levantado para apañar ben o vento”. Esta voz atópase, segundo David, nos pasillos do CHUS, do hospital: “Aí están todos os vellos das aldeas e é onde mellor galego se fala, fálase un galego impresionante. Os escritores estamos por debaixo da creatividade verbal destas persoas, podemos ter unha creatividade máis académica, simplemente. O noso idioma está sufrindo un empobrecemento salvaxe porque o noso idioma foi campesiño e mariñeiro, e eses mundos están desaparecendo, de aí a vertixe na que está hoxe a nosa lingua, para adaptarse ao mundo urbano. Os idiomas son lentos, son paquidermos, e ademais aquí temos un tipo de normativa que non deixa diferenciar a nosa lingua”.


Manuel González di que o arranque da novela é moi poderoso, con ese contraste entre o mundo urbano, de barrio, e o mundo rural, e a presenza da crise que arrampla coa familia de Ariadna. A volta ás orixes, que representa a autenticidade, é un refuxio, esa natureza, esa aldea que nos acubilla. David mostra certo escepticismo ao comentar que agora, “paseando pola Ribeira Sacra, é máis fácil atopar un matrimonio inglés de xubilados que un paisano de alí. Estamos sufrindo uns cambios moi profundos”.
Comparte con nós a idea de que se equivocan os que fan libros para nenos pensando que so lles gusta a fantasía. Hai que volver aos clásicos, “son partidario de lecturas canónicas, ler a Castelao, Cunqueiro, Ferrín, Rosalía, Pondal... sempre lecturas acompañadas”



Con estas e outras reflexións (ler libros é o que ten: lévante a reflexións sobre a vida), dannos as oito da noite e os lectores cativos teñen que ir durmir. David asina exemplares (e atopa que algunhas das lectoras pequenas son de Figueiras, onde se criou el, “en Figueiras de Arriba”). Antes de marchar, saca uns “obxectos” da casa da aldea do avó de Ariadna (¿ou Aida?). Estamos ata as oito e media escoitando as historias deses obxectos. Podiamos estar ata o día seguinte. David é un ensarillador de anécdotas. Con el non debe haber presas.
 Grazas, David. Agardamos ler de novo a túa voz.

27 enero 2017

AVÓS E NETAS: novas lecturas do Club

Propoñemos dous libros de temática ben distinta, pero relacionados porque en ámbolos dous os protagonistas son un avó e a súa neta. Imos deixar para máis adiante as propostas lectoras que nos acercan a Barcelona.

Por un lado leremos o último libro que acadou o Premio Merlín 2016: "Todo o tempo do mundo" de David Pérez Iglesias. No seu ditame, o xurado do Premio sinalou da obra:

Situada no século XXI, a historia narra a experiencia vital de Ariadna, que ve como o seu mundo na cidade se esborralla e como os seus referentes (o pai e a nai, os amigos, a casa…) van desaparecendo de xeito inesperado e paulatino sen que ela poida evitalo. Estes acontecementos obrígana a percorrer un longo camiño, tanto real como metafórico, cara a un lugar alleo para ela, a aldea onde naceu seu pai e onde aínda vive o seu avó. É este un percorrido vital, unha descuberta da terra dos seus, dos costumes do rural, das súas propias raíces nas que atopará un avó practicamente descoñecido que conseguirá que, nos vinte días que conviven, Ariadna se converta no enxerto que con forza prende na centenaria árbore familiar dándolle continuidade á estirpe.




Tamén propoñemos unha obra curta pero intensa: A neta do señor Linh, de Philippe Claudel. A editorial que traduciu a obra ó galego preséntaa desde xeito:


Un vello, o señor Linh, que abandona o seu país fuxindo da guerra e levando nos brazos a súa neta, único motivo polo que viaxa cara a unha terra hostil da que descoñece a lingua e os costumes. E un home só, o señor Bark, que vive decote sumido nas súas lembranzas.
O día a día do protagonista mostra unha experiencia de soidade, desarraigo e illamento, unha realidade crúa, pero é tamén un canto á tolerancia, ao respecto e á esperanza a través da amizade.




Reunirémonos o martes 7 de marzo, ás seis da tarde, coma sempre.
Procuraremos que o autor David Pérez Iglesias estea con nós ese día.

23 enero 2017

GURB, OS MÉNDRUGOS E O DOUTOR NOGUEIRA




Ás 18:00 horas reunímonos Carmela, Rubén, Gonzalo, Irene, Iria, Diego, Enma, Olaia, Yago e Ana (os máis novos) e Manuel, Julia, Nacho, Alberto, Loli e Antonio (os “menos novos”).


Falamos da primeira lectura: Sin noticias de Gurb, de Eduardo Mendoza, flamante gañador do Premio Cervantes. Nacho indica que o libro recolle unha época crucial para a cidade de Barcelona, que se pode falar dunha Barcelona pre e post 92, antes e despois das Olimpíadas dese ano. No libro están presentes as obras que lle estaban facendo un aclarado a urbe: 
 
15.02. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía Hidroeléctrica de Cataluña.

15. 03. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía de Aguas de Barcelona.

15. 04. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía Telefónica Nacional.

15. 05. Me caigo en una zanja abierta por la asociación de vecinos de la calle Córcega.


A maioría do membros leu esta obra e gustou moito. Non foi inconveniente  para os lectores novos non recoñecer todos os referentes culturais mencionados no libro (Yago afirma que lle soaban case todos e que dun tal Unamuno lembra que foi o que lle dixo a “Franco” (sic) esa frase de “Venceréis pero no convenceréis”). Non recoñecer a Gary Cooper ou ao Conde Duque de Olivares (unhas das moitas aparencias que adopta o protagonista) pode diminuír  o impacto humorístico do libro, pero hai tantos momentos hilarantes que son suficientes para ler o libro cun sorriso permanente (cando non escachas de risa).

A lectura permite, aos que vivimos o tempo retratado por Mendoza, lembrar personaxes e casos que estaban de actualidade: Marta Sánchez, Alfonso Guerra, Pascual Maragall, os Albertos, Mario Conde... O humor, inxenuo, surrealista, absurdo, convértese unha arma de crítica. O recurso de situar a un personaxe nun mundo que lle é alleo e que vai descubrindo con ollos curiosos dun Adán (como vemos noutras obras como As Viaxes de Gulliver, por exemplo) facilita unha sátira dos usos e costumes dos humanos que, tal como os retrata o compañeiro de Gurb, semellan estúpidos e sen sentido.
 Algunhas definicións e taxonomías dos humanos son dignas de mención:


Los seres humanos, en cambio, a semejanza de los insectos, atraviesan por tres fases o etapas de desarrollo, si el tiempo se lo permite. A los que están en la primera etapa se les denomina niños; a los de la segunda, currantes, y a los de la tercera, jubilados. Los niños hacen los que se les manda; los currantes, también, pero son retribuidos por ello; los jubilados también perciben unos emolumentos, pero no se les deja hacer nada, porque su pulso no es firme y suelen dejar caer las cosas de las manos, salvo el bastón y el periódico. Los niños sirven para muy poca cosa. Antiguamente se los utilizaba para sacar carbón de las minas, pero el progreso ha dado al traste con esta función. Ahora salen por la televisión, a media tarde, saltando, vociferando y hablando una jerigonza absurda. Entre los seres humanos, como entre nosotros, se da también una cuarta etapa o condición, no retribuida, que es la de fiambre, y de la que más vale no hablar.


Tamén está presente a crítica da vida nas urbes, coa contaminación, as présas, o ruído, a delincuencia, a pobreza dos barrios obreiros, a composición da auga que se bebe:


08.04. Recupero la cabeza y la lavo en una fuente pública situada a pocos metros del lugar de la colisión. Aprovecho la oportunidad para analizar la composición del agua de la zona: hidrógeno, oxígeno y caca.

Incluso unha molestia habitual, o ruído dos camións do lixo, está descrita, ironicamente, dende unha perspectiva telúrica:


 01.30 Me despierta un ruido tremebundo. Hace millones de años (o más) la Tierra se formó a base de horrorosos cataclismos: los océanos embravecidos arrasaban las costas, sepultaban islas mientras cordilleras gigantescas se venían abajo y volcanes en erupción engendraban nuevas montañas; seísmos desplazaban continentes. Para recordar este fenómeno, el Ayuntamiento envía todas las noches unos aparatos, denominados camiones de recogida de basuras, que reproducen bajo las ventanas de los ciudadanos aquel fragor telúrico.


Non obstante, a pesar da falta de lóxica no comportamento humano, tanto o narrador como Gurb deciden, ao final, quedarse, pois prefiren este planeta cheo de discordancias e irregularidades á vida planificada e regular do seu planeta. Ademais, o protagonista xa adoptara moitos hábitos dos humanos: fártase de comer churros, reza oracións antes de durmir (usa pixama), emborráchase, sinte atracción sexual pola veciña...
            Na reunión lense moitas pasaxes do libro, para deleite dos que o temos lido e incitación para os poucos que non o leron.

            O libro de David Walliams, La increíble historia de un amigo excepcional, defraudou aos maiores e gustou, con reticencias, aos máis novos. É unha obra dirixida a un público infantil (nove, dez, once anos). Comentamos que os gustos lectores cambian moi rápido nestas idades e así esta obra, moi recomendable para a etapa de 5º e 6º de Primaria, queda un pouco desfasada para lectores de 1º e 2º ESO. Aínda así, os lectores xuvenís apreciaron a lectura e salientan aspectos positivos como  a mensaxe final do libro, a crítica social e certas pasaxes de humor e parodia, como o programa electoral da Señora Mééééndrugo (que non Mendrugo):
 
1) Declarar el toque de queda para garantizar que ningún niño de menos de treinta años salga de casa pasadas las ocho de la noche y, a ser posible, que estén todos en cama y con las luces apagadas no más tarde de las nueve.
2) Otorgar nuevos poderes a la policía para que pueda detener a a la gente que habla demasiado alto en público.
3) Deportar a quien tire basura al suelo.
4) Prohibir el uso de mallas en los lugares públicos por tratarse de una prenda “de lo más vulgar”.
5) Poner el himno nacional a toda pastilla en la plaza del centro cada hora en punto. Todo el mundo deberá ponerse en pie para escucharlo. Ir en silla de ruedas no es excusa para no honrar a Su Majestad como es debido.

...así ata 20 propostas que son unha crítica das que levan no seu programa certos partidos ultras.
            Olaia tamén ve unha parodia no exceso de actividades extraescolares do personaxe de Annabelle, a irmá pequena da protagonista Chloe. Aquí se critica a actitude dalgunhas nais e pais que someten os pequenos a un bulir sen descanso. Vexamos un día da súa axenda:
Viernes:
1:00 h. Música: triángulo, nivel 5
2:00 h. Bádmiton
3:00h. Tiro con arco
4:00 h. Coger un avión hasta Suiza para practicar el salto de esquí. Clase magistral sobre la cocción del huevo en el vuelo de ida a cargo de un experto en la materia (pendiente de confirmación)
6:00 h. Practicar el salto de esquí y coger el vuelo de vuelta. Clase de alfarería a bordo.
8:00 h. Kick-boxing tailandés (recordar quitarse los esquís antes de la clase)
9:00 – 16:00 h. Clases propiamente dichas
16:00 h. Taller de fabricación de velas
19:00 h. Clase de cría de nutrias
20:00 h. Ver la tele. A elegir entre un documental sobre la manufactura de alfombras en Bélgica o unos dibujos animados polacos de los años veinte sobre un búho con depresión.

O laboratorio do doutor Nogueira, de Agustín Fernández Paz non defraudou (“sempre nos queda Agustín”). É unha pequena obra, de áxil lectura, divertida e crítica. A algúns nos pareceu breve de máis: botamos en falta a narración dalgúns experimentos más do doutor (o bocado que gusta sempre queda curto). Manuel afirma que isto mesmo o percibe noutros libros de Fernández Paz: historias que rematan de forma abrupta.
            A obra narra fundamentalmente tres episodios da investigación do doutor e no grupo xurde a pregunta se realmente todos rematan en fracaso ou non.

Como para algún membro adulto do Club o pelo da cabeza lle é unha bonita lembranza, o primeiro experimento do doutor é debatido amplamente (e se afirma que os efectos secundarios do bebedizo do doutor poden soportarse con enteireza).
Para profesorado e alumnado é didáctico o segundo experimento: a curación da falta de léxico. A resolución do experimento é unha lección que se debe seguir: a simplicidade e claridade é o mellor camiño para a comunicación.
Polémico resulta o terceiro experimento relacionado co aumento do racismo na sociedade. Xorden as preguntas: Por que a maioría dos negros acepta a proposta do doutor? Por que non ó revés? Aceptarían os brancos tan doadamente esa proposta? Todas a posibles respostas levan a un corolario: existe unha capa de racismo nas sociedades aínda en aquelas que neguen o racismo. A explicación, tan lírica como sinxela, que da o home negro que non acepta o trato do doutor é unha boa maneira de rematar o experimento.
Carmela di que hai partes da obra que lle pareceron un pouco fantasiosas. Pois claro, mais hai que dicir que esta pequena obra é unha homenaxe dos cómics de súper heroes e, así como non nos estrañamos de que Superman voe ou Batman dea pinchacarneiros prodixiosos, tampouco debe estrañar que o doutor Nogueira, en pro de acadar a felicidade para a humanidade (fin que o honra e que o pon ao nivel de calquera dos heroes que acabo de citar), dea cun remedio nun santiamén.

E xa son chegadas as oito, fóra está escuro e damos por rematada a reunión, non sen antes propoñer aos presentes unha viaxe literaria a Barcelona, para axudar ao alieníxena na procura de Gurb, pois ó final se volve perder, e tamén para percorrer a ruta dunha obra de Ruiz Zafón (pero iso xa é outra historia da que falaremos nas seguintes entradas deste blog).